E' Lunêri di Smémbar
Nasceu na noite de Ano Novo de 1844 na taberna de Marianàza, em Faenza: no fim da festa faltava dinheiro para pagar ao dono, e o cenógrafo Romolo Liverani desenhou-lhe numa folha o General dos Smembri, os sem-vintém, a caminho da estalagem da miséria; com Achille Calzi acrescentou as previsões do ano. "Fica com isto, vai dar-te sorte." Desde então sai todos os anos.
Como é um almanaque
É uma folha grande para pendurar na cozinha ou no estábulo. No topo a vinheta do ano com os Smembri, dos lados as caricaturas de quem "se distinguiu", ao centro o calendário mês a mês com os santos e as fases da lua, em baixo as previsões do tempo. E no topo a zirudèla, a lengalenga em dialeto que goza os poderosos do ano.
As edições do século XIX
Toca numa folha para a ver grande: as setas passam para o ano anterior ou seguinte, e o link abre a ficha com o zoom no Imago.
Imagens: Biblioteca Comunale Manfrediana de Faenza, que conserva os originais, do catálogo Imago do Servizio Patrimonio Culturale da Região Emilia-Romagna. Licença CC BY-NC-SA 3.0 IT, uso não comercial. As edições de 1850 e 1862 estão catalogadas mas sem imagem. A história do nascimento é a contada por Historia Faentina. Imago · CC BY-NC-SA 3.0 IT · Historia Faentina
A zirudèla de 1868
Pede um santo protetor dos ladrões, porque agora roubam todos. Depois ataca os impostos sobre os pobres, os banquetes dos deputados, o governo Rattazzi (os "ratazzi", ratos grandes) e os franceses em Roma; 1868 era também bissexto. Transcrita da folha original com a grafia da impressão; [?] assinala as palavras difíceis de ler.
Per i Smembar e 1868.
Chi è, ch'am dpenz int'un gran quedar
Un bel Sant ch' seja sora a i ledar:
D' pruclamel am toj l'impegn
Protettor d' tott quant e Regn.
An sinti che in se liron
Tott i canta sta canzon?
« A rub me, ruba anca te;
« Ch' ruba anch Jacum da Furlè:
« Nò a rubem, rubè anca vò,
« Tott ch' i fezza a ch' ruba piò.
Per uvdè dov ven ste mel
Ha j' ho ciap t' un canuciel,
E piantè al ho dret a fil
Per strulghe quel ch' è int' e zil.
Indvinev? ho vest 'n a stella
Senza luz, senza manella;
L'am pareva un animel,
Fors piò brott d' quel ch' vdè Ezechiel.
Cun dal coran cun d' i dent
Fett ad us d' quii d' j' Elefent:
Cun d' j' ungion longh una spanna,
J' era d' fer! no miga d' canna!
E l'arveva una galazza
Fors piò lerga e ch' n' è la piazza.
L'an magneva, la dvureva
Ogni quel ch' uj capiteva:
A scruclè l'or, e l'arzent
L'ans spadeva miga i dent.
L'era un mostar d' 'na natura
Ch' um fasè la gran paura.
Perchè a vest che cun j' infloss
L'infiammeva al j' ong a i gross,
Che a vdè sol l'arzent e l'or
Is sinteva un gran pizgor.
Ste gran mostar magna e insacca
E us fa gras cum è una vacca;
E l'Italia la puvretta
Zà spulpeda e dereletta
L'as attrova alè per dri,
Ch' l'an ha lena d' ster in pì.
L'è per quest che uns cruv [?] un foi
Ch' an truveva d' ledar un bgoi;
L'è per quest che dal nost' cass
I milion i vola a spass,
E uj è sol d' i nid d' tupazzi
Fors piò grossi e ch' n' è 'ratazzi.
Mo lizzi che int' e tel sit
J' ha de un pranz cun gran aptit:
De ven d' Ren, e de Madera
De Sciampagn, Bordò e Barbera
I fa semper a chi in bev piò;
Chi è ch' e pega? al paghem nò!
Quand pù i sent ch' jè ciocch spulpe
I piov tass sora i disgrazie,
Che i fadiga e is da all' impecch
Per magner un mors d' pan secch....
E i rinfresch che i Deputet
S' sozza in Camera e in Senet,
Quand i fa ch' i bel dscursen
Ch' um pè d' esser a i buratten?
Di milion i gosta, e ch' pega!!!
Mo saviv ch' l'è propi vega?
Propi a forza d' fes paghe
I s' ha broll, i s' ha spulpe,
E as murrem anch dalla fam
S'an s' usem a armugher e stram.
È la questa la cucagna
Ch' i prumess a quii d' Rumagna!
El mo quest e paradis
Piin d' uffel, d' pastez e d' zris
Ch' j' ha mustre all' Italia unida
Inco' [?] fatta e no' cumpida?
Mo furb no' che per ster mei
As sem mess int ste sgambei,
Us suzed da ch' la dunnena
Ch' vlè do ov da una gallena.
Am dirì ch' l'è usanza meja
D' cantè i treni d' Geremeja.
La va mel l'andarà pezz
E d' camper un j è piò mezz,
E pu stan l'è bisistil
Che us bev d' gross e us chega d' stil;
E pu ul domina la lona
Ch' l'è una vacca buzzarona.
Che i su infloss i porta in terra
La miseria.... e fors la guerra. -
E in puletica? - An e sò:
L'è una mnestra ch' an maga piò,
Ignimod a calculè
L'è temp pers e fiè buttè....
S' val a Roma? - Un j è rason
I fò Ghell invez d' Gappon....
Uns putrebb mo dsend a dver
Spintei veja da e puller?
Moh fasiv per cujunè!!!....
Oh piantela.... lasse andè.
E piuttost sbatti so tott
In se cul d'un tigam rott,
Fe' rugger una sumarra
E sbattle in s' e mangh d' 'na barra,
E accurdend tott st' armuneja
Cun la musica d' Pateja,
Intunè la mi canzon
Ch' av vegn dri cun e liron:
« Tiritera tiritera
« A sem semper a e sicutera;
« J' era ledar j' é nench ledar,
« E l' e semper l' istes quedar.
Em dialeto de Faenza, como foi impresso. Transcrição de Romagna Tourism da folha da Biblioteca Manfrediana. Ficha e zoom no Imago
Mais histórias: Curiosidades e lendas · Dialetos · História
Falta alguma coisa ou quer acrescentar algum dado? Diga-nos.
Encontrou algum erro ou imperfeição? Avise-nos.