E' Lunêri di Smémbar
Het ontstond op oudejaarsavond 1844 in de herberg van Marianàza in Faenza: toen het feest voorbij was ontbrak het geld om de waard te betalen, dus tekende decorontwerper Romolo Liverani voor hem op een vel papier de Generaal van de Smembri, de blutsen, op weg naar de herberg van de armoede; samen met Achille Calzi voegde hij de voorspellingen voor het jaar toe. "Neem aan, het brengt je geluk." Sindsdien verschijnt het elk jaar.
Hoe een almanak eruitziet
Het is een groot vel om in de keuken of stal op te hangen. Bovenaan de cartoon van het jaar met de Smembri, aan de zijkanten de karikaturen van wie zich "verdienstelijk heeft gemaakt", in het midden de kalender maand voor maand met de heiligen en de maanfasen, onderaan de weersvoorspellingen. En bovenaan de zirudèla, het rijmpje in dialect dat de spot drijft met de machtigen van het jaar.
De negentiende-eeuwse uitgaven
Tik op een vel om het groot te zien: de pijlen gaan naar het jaar ervoor of erna, en de link opent de pagina met zoom op Imago.
Afbeeldingen: Biblioteca Comunale Manfrediana van Faenza, die de originelen bewaart, uit de catalogus Imago van de Servizio Patrimonio Culturale van de regio Emilia-Romagna. Licentie CC BY-NC-SA 3.0 IT, niet-commercieel gebruik. De uitgaven van 1850 en 1862 staan in de catalogus maar zonder afbeelding. Het verhaal van de oorsprong is dat van Historia Faentina. Imago · CC BY-NC-SA 3.0 IT · Historia Faentina
De zirudèla van 1868
Het vraagt om een patroonheilige van dieven, want inmiddels steelt iedereen. Daarna haalt het uit naar de belastingen op de armen, de banketten van de afgevaardigden, de regering-Rattazzi (de "ratazzi", grote ratten) en de Fransen in Rome; 1868 was ook een schrikkeljaar. Getranscribeerd van het originele vel met de spelling van de druk; [?] markeert woorden die moeilijk leesbaar zijn.
Per i Smembar e 1868.
Chi è, ch'am dpenz int'un gran quedar
Un bel Sant ch' seja sora a i ledar:
D' pruclamel am toj l'impegn
Protettor d' tott quant e Regn.
An sinti che in se liron
Tott i canta sta canzon?
« A rub me, ruba anca te;
« Ch' ruba anch Jacum da Furlè:
« Nò a rubem, rubè anca vò,
« Tott ch' i fezza a ch' ruba piò.
Per uvdè dov ven ste mel
Ha j' ho ciap t' un canuciel,
E piantè al ho dret a fil
Per strulghe quel ch' è int' e zil.
Indvinev? ho vest 'n a stella
Senza luz, senza manella;
L'am pareva un animel,
Fors piò brott d' quel ch' vdè Ezechiel.
Cun dal coran cun d' i dent
Fett ad us d' quii d' j' Elefent:
Cun d' j' ungion longh una spanna,
J' era d' fer! no miga d' canna!
E l'arveva una galazza
Fors piò lerga e ch' n' è la piazza.
L'an magneva, la dvureva
Ogni quel ch' uj capiteva:
A scruclè l'or, e l'arzent
L'ans spadeva miga i dent.
L'era un mostar d' 'na natura
Ch' um fasè la gran paura.
Perchè a vest che cun j' infloss
L'infiammeva al j' ong a i gross,
Che a vdè sol l'arzent e l'or
Is sinteva un gran pizgor.
Ste gran mostar magna e insacca
E us fa gras cum è una vacca;
E l'Italia la puvretta
Zà spulpeda e dereletta
L'as attrova alè per dri,
Ch' l'an ha lena d' ster in pì.
L'è per quest che uns cruv [?] un foi
Ch' an truveva d' ledar un bgoi;
L'è per quest che dal nost' cass
I milion i vola a spass,
E uj è sol d' i nid d' tupazzi
Fors piò grossi e ch' n' è 'ratazzi.
Mo lizzi che int' e tel sit
J' ha de un pranz cun gran aptit:
De ven d' Ren, e de Madera
De Sciampagn, Bordò e Barbera
I fa semper a chi in bev piò;
Chi è ch' e pega? al paghem nò!
Quand pù i sent ch' jè ciocch spulpe
I piov tass sora i disgrazie,
Che i fadiga e is da all' impecch
Per magner un mors d' pan secch....
E i rinfresch che i Deputet
S' sozza in Camera e in Senet,
Quand i fa ch' i bel dscursen
Ch' um pè d' esser a i buratten?
Di milion i gosta, e ch' pega!!!
Mo saviv ch' l'è propi vega?
Propi a forza d' fes paghe
I s' ha broll, i s' ha spulpe,
E as murrem anch dalla fam
S'an s' usem a armugher e stram.
È la questa la cucagna
Ch' i prumess a quii d' Rumagna!
El mo quest e paradis
Piin d' uffel, d' pastez e d' zris
Ch' j' ha mustre all' Italia unida
Inco' [?] fatta e no' cumpida?
Mo furb no' che per ster mei
As sem mess int ste sgambei,
Us suzed da ch' la dunnena
Ch' vlè do ov da una gallena.
Am dirì ch' l'è usanza meja
D' cantè i treni d' Geremeja.
La va mel l'andarà pezz
E d' camper un j è piò mezz,
E pu stan l'è bisistil
Che us bev d' gross e us chega d' stil;
E pu ul domina la lona
Ch' l'è una vacca buzzarona.
Che i su infloss i porta in terra
La miseria.... e fors la guerra. -
E in puletica? - An e sò:
L'è una mnestra ch' an maga piò,
Ignimod a calculè
L'è temp pers e fiè buttè....
S' val a Roma? - Un j è rason
I fò Ghell invez d' Gappon....
Uns putrebb mo dsend a dver
Spintei veja da e puller?
Moh fasiv per cujunè!!!....
Oh piantela.... lasse andè.
E piuttost sbatti so tott
In se cul d'un tigam rott,
Fe' rugger una sumarra
E sbattle in s' e mangh d' 'na barra,
E accurdend tott st' armuneja
Cun la musica d' Pateja,
Intunè la mi canzon
Ch' av vegn dri cun e liron:
« Tiritera tiritera
« A sem semper a e sicutera;
« J' era ledar j' é nench ledar,
« E l' e semper l' istes quedar.
In het dialect van Faenza, zoals het gedrukt werd. Getranscribeerd door Romagna Tourism van het vel van de Biblioteca Manfrediana. Pagina en zoom op Imago
Meer verhalen: Weetjes en legendes · Dialecten · Geschiedenis
Ontbreekt er iets of wilt u gegevens toevoegen? Laat het ons weten.
Ziet u een fout of een onnauwkeurigheid? Waarschuw ons.